 |
 |
Σε αναζήτηση της απάντησης που παραμένει -και που διαθέτει όλα τα στοιχεία για να παραμείνει- αναπάντητη, να ξεκινήσουμε λίγο εκκεντρικά. Με τον «ορισμό» του ντετέκτιβ, προσώπου κομβικού στην Αστυνομική Λογοτεχνία. Τρεις ορισμοί, τρία σημεία εστίασης, αμοιβαία αποκλειόμενα.
του Πέτρου Μαρτινίδη
Η συνηθέστερη κολακεία για κάθε λογής βιβλίο είναι: «Διαβάζεται σαν αστυνομικό μυθιστόρημα»! Αντιθέτως, οι έπαινοι για ένα αστυνομικό μυθιστόρημα εστιάζονται στην κοινωνική του εμβρίθεια, στον ρεαλισμό των χαρακτήρων ή στη ζωντάνια των τοπίων. Περίπου όπως θαυμάζονται οι ομορφιές της φύσης «σαν πίνακες» και οι ωραίοι πίνακες «σαν αληθινοί»!
Δεν νομίζω ότι προορισμός της τέχνης είναι να αποκαλύπτει με ανατομική πιστότητα τη ζωή ούτε προορισμός της ζωής να χωρά με ακρίβεια σε εξωραϊσμούς της τέχνης. Αν η τέχνη, ακόμη και στις υποδεέστερες στιγμές της, έχει προορισμό, είναι να μας παρηγορεί για τις ατέλειες του κόσμου και τη μόνη απόλυτη βεβαιότητα σε αυτόν - τη θνητότητά μας.
Σύμφωνα με τον Ερνέστο Σάμπατο και ένα μικρό κείμενό του για την αστυνομική λογοτεχνία που βρίσκεται στο βιβλίο του Ετεροδοξία, ο Έντγκαρ Άλαν Πόε ήταν λάτρης των μαθηματικών και επινόησε με μιας το απόλυτο αστυνομικό είδος. Κατ’ αυτόν, ένα μυστηριώδες σύνολο στοιχείων, όπως ένα ματωμένο γάντι, ένα δακτυλικό αποτύπωμα, ένα μισοτελειωμένο τσιγάρο, ένα χαμόγελο, μπορούν να βοηθήσουν τον ερευνητή στην εξιχνίαση ενός εγκλήματος. Επομένως, ο ήρωας του Πόε, ο Αύγουστος Ντιπέν, δεν χρειάζεται ούτε να μεταμφιέζεται ούτε να κρατάει πιστόλι, του αρκεί να κάνει μια σειρά από συλλογισμούς για να φτάσει στη λύση του αινίγματος.
Ο Αύγουστος Ντιπέν στο "Κλεμμένο Γράμμα"
"Τι καθιστά ένα αστυνομικό, αστυνομικό;" αναρωτιέται ο Γενς Γέσεν στο πρόσφατο λογοτεχνικό ένθετο της εφημ. Ζeit (4.11.), αφιερωμένο στην αστυνομική λογοτεχνία, κι αμέσως ο αναγνώστης καθηλώνεται σαν να διάβαζε την ίδια στιγμή ένα καλό αστυνομικό μυθιστόρημα. Αν το είδος αυτό, που οφείλει τη γένεσή του στους «Φόνους της οδού Μοργκ», του μάστορα «της φρίκης και του τρόμου», Ε. Α. Πόε, και έχει περάσει διά πυρός και σιδήρου (κυριολεκτικά, λόγω των φονικών εργαλείων) από τη λογοτεχνική κριτική, έχει ιδιαίτερες δυσκολίες στο να καθηλώσει τον αναγνώστη μέχρι να εξιχινιάσει το Κακό, άλλο τόσο δύσκολο καθίσταται για τη λογοτεχνική (και κατ’ επέκτασιν, κινηματογραφική) θεωρία να καθηλώσει επίσης τον αναγνώστη, ώστε να κατανοήσει σε βάθος το είδος και να εντοπίσει το Καλό, χωρίς να απολέσει την «απόλαυση του κειμένου», του λογοτεχνικού, αλλά και του κριτικού.
Newgate Novel
[Ένα μέρος των σημειώσεων αυτών χρησιμοποίησε κατά την ομιλία της στην ημερίδα της ΕΛΣΑΛ «Τα πολλά πρόσωπα της αστυνομικής λογοτεχνίας»].
Εισαγωγή
Αν και μυθοπλασία σχετική με το έγκλημα και το μυστήριο είχε δημοσιευθεί αρκετά πριν τη βικτωριανή περίοδο, η αστυνομική λογοτεχνία πριν το 1800 συνήθως αντιμετώπιζε τον εγκληματία ως συμπαθητικό ήρωα. Η αλλαγή αυτής της νοοτροπίας άρχισε το 1773, με τη δημοσίευση του πρώτου τεύχους του Ημερολογίου του Newgate (Newgate Calendar), το οποίο περιελάμβανε λογοτεχνικές αφηγήσεις πραγματικών εγκλημάτων. Και αυτές εστίαζαν στον εγκληματία, τον παρουσίαζαν όμως λιγότερο συμπαθή. Η επιτυχία του συγκεκριμένου εντύπου είχε ως αποτέλεσμα τη γέννηση ενός βραχύβιου είδους, της Nουβέλας του Newgate (Newgate novel). Επρόκειτο και πάλι για αληθινές ιστορίες, οι οποίες όμως –πέραν των πραγματικών γεγονότων- εμπεριείχαν και μια γερή δόση μυθοπλασίας.
