του Γιάννη Πανούση

Είναι μία οδυνηρή εξομολόγηση
μεταμφιεσμένη σε μυθιστόρημα
.Εκτός κι αν είναι ένα μυθιστόρημα
μεταμφιεσμένο σε οδυνηρή εξομολόγηση

Philip Roth, Φεύγει το φάντασμα

Είναι γνωστή η σχέση Εγκληματολογίας και αστυνομικής λογοτεχνίας [1], αφού έχουν ως κοινό διακύβευμα τον εντοπισμό «εκείνου που δημιουργεί το σκοτάδι κι εκείνου που σκοντάφτει» [2].

Προφανώς υπάρχουν άνθρωποι που ερμηνεύουν με ηθικά κριτήρια το έγκλημα [3], συγγραφείς που δημιουργούν ακαταμάχητες αστυνομικές ιστορίες με διαταραγμένες ηρωίδες [4] και αναγνώστες που λατρεύουν τις αφηγήσεις τρόμου [5] ή τους παγανιστικούς μύθους [6].

Προφανώς μία αστυνομική αφήγηση δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο σε γεγονότα, αλλά να συνδυάζει ένα story [7] με περιγραφές χαρακτήρων και με ερμηνείες στάσεων και συμπεριφορών [8], χωρίς όμως να απομαγεύει τα πάντα στο όνομα των  ακαθόριστων ορίων Φωτός και Σκότους [9].

του Γιάννη Πανούση

Δολοφόνος είναι αυτός που βλέπει τον ίδιο άνθρωπο
για τελευταία φορά ζωντανό
και για πρώτη φορά νεκρό.

Αχιλλέας Κυριακίδης, Σημειώσεις για μία ιδιωτική θεωρία της λογοτεχνίας

Α. Προ-λεγόμενα

1. Δεν γνωρίζω αν η ανάγνωση της αστυνομικής λογοτεχνίας είναι «θερινό χόμπυ» [1] ή αν εκπροσωπεί ένα κομμάτι της πραγματικής ζωής [2] ή αν μας προϊδεάζει για διάφορα [μεταφυσικά;] μυστήρια [3].

Οι γνωστοί-άγνωστοι αντι-ήρωες [4], οι οποίοι «επιστρέφουν τις σφαίρες προς τα πίσω» [5], δεν αρκούν για να γραφτεί ένα καλό αστυνομικό μυθιστόρημα [6], εκτός εάν ο συγγραφέας έχει αποφασίσει να παίξει το ρόλο του «influencer εγκληματία» ή του δικαστή-δήμιου, αφού η μίξη πραγματικού, φανταστικού και μυθοπλαστικού [με υφέρπον και ιδεολογικό στίγμα;] καταλήγει συχνά στη δοξολόγηση του Κακού [7].

του Πάνου Ιωαννίδη

Ο χώρος

Ο χώρος στην σκηνογραφία μιας νουάρ αφήγησης διαδραματίζει κυρίαρχο ρόλο. Μια πρώτη διάκριση στην σκηνογραφική χωροταξία, μπορεί να γίνει ανάμεσα σε εσωτερικό και εξωτερικό χώρο. Ακόμη και αν αφεθούμε στη γοητεία μιας υπόθεσης εγκλήματος κλειδωμένου δωματίου, ο εξωτερικός χώρος είναι εκείνος που επισκιάζει το τελικό αποτέλεσμα. Ο εξωτερικός χώρος είναι πολυδιάστατος, δυναμικός και αναμφίβολα εγκολπώνει περισσότερα στοιχεία και ευρήματα. Περιλαμβάνει αρχικά τον τόπο όπου διαπράχθηκε το έγκλημα, ο οποίος μπορεί να είναι αστικός, ημιαστικός, αγροτικός ή ακόμη και ένας εντελώς πανέρημος. Εντούτοις ο χώρος, συνεπάγεται μια σειρά από διαλεκτικές αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στη μορφή και στο περιεχόμενο της αφήγησης. Ο χώρος και ειδικότερα ο αστικός χώρος της μεγαλούπολης, θα αναπαράγει, την κοινωνική, την πολιτική, την οικονομική και την πολιτιστική διάσταση του εγκλήματος. Ακόμη και αν το έγκλημα λάβει χώρα μακριά από τα κέντρα των εξελίξεων, φερ’ ειπείν σε ένα χωριό ή μια ερημιά, η πολιτική κατάσταση των πραγμάτων, η κοινωνική διαδρομή των εμπλεκόμενων μερών, η οικονομική τους θέση και οι πολιτισμικές τους διαφορές και ομοιότητες είναι στοιχεία που θα αναδειχθούν κατά τη διάρκεια της έρευνας. Πρόκειται για ένα πολύχρωμο παζλ, μπορούμε να πούμε που θα αποκαλυφθεί στο σύνολο του, μόνο όταν ολοκληρωθεί η έρευνα. Εν τέλει, ο χώρος στην σκηνογραφία του εγκλήματος, διαμορφώνει με τον τρόπο του το βασικό ερώτημα στην μεσογειακή αστυνομική λογοτεχνία: Γιατί συνέβη το έγκλημα;

του Γιάννη Πανούση

Πάλιωσε η γλώσσα,
τρύπησε.
Οι λέξεις στάζουν
έξω απ’το νόημα.

Κωστής Παπακόγκος, Παλίρροια

Η προσπάθεια πολλών [αστυνομικών και λοιπών] συγγραφέων να ανα-δειχθούν σε «παντο-γνώστες»-αφηγητές καταλήγει άλλοτε στο να καθίστανται «αναξιόπιστοι» ως προς την αληθοφάνεια της περι-γραφής των γεγονότων και των χαρακτήρων κι άλλοτε στο να πιέζουν τον αναγνώστη να διαβάσει το κείμενό τους με βάση τη δική τους [των συγγραφέων] οπτική.

Νομίζω ότι αφενός η ρεαλιστική μυθοπλαστική προσέγγιση δεν πρέπει να στοχεύει στο να ταυτισθεί ο αναγνώστης με τον χαρακτήρα του [καλού ή κακού] ήρωα, χωρίς δηλαδή να παίρνει κριτική απόσταση κι αφετέρου ο συγγραφέας δεν πρέπει να επιμένει -με διάφορα τεχνάσματα [τύπου «υβριδική αφήγηση»]- να επιβάλλει την προσωπική του [πολιτική, κοινωνική, ιδεολογική] θέαση κι ερμηνεία των πραγμάτων.